หลายท่านที่ชอบมาเที่ยวภาคเหนือคงจะคุ้นกับสถาปัตยกรรม การก่อสร้างบ้านเรือนที่จะต้องมีไม้แกะสลักวางขวางกันอยู่ที่หน้าจั่วของตัวบ้าน บางท่านอาจจะคิดว่าสวยงาม แต่แท้จริงแล้วอาจจะมีความหมายบางอย่างซ่อนไว้ตามข้อมูล ดังต่อไปนี้
กาแล คือ ชื่อส่วนประดับอยู่บนหลังคาเรือน มีลักษณะเป็นไม้แบบเหลี่ยมแกะสลักให้มีลวดลาย เป็นส่วนต่อจากปลายบนของช่องปั้นลมเหนือจั่วและอกไก่ โดยไขว้ติดกัน ขนาดยาวประมาณ 70 – 100 เซนติเมตร ความหนาประมาณ 2 – 3 เซนติเมตร กว้างประมาณ 15 – 20 เซนติเมตร เนื่องจากกาแลมีการแกะสลักลวดลายสวยงาม ช่วยให้เรือนกาแลงดงามยิ่งขึ้น ดั้งนั้นจึงมีการยึดเอากาแลเป็นเอกลักษณ์เฉพาะ และเป็นสัญลักษณ์ประจำถิ่นล้านนา ความงามของกาแลอยู่ที่ลวดลายในการแกะสลัก เป็นลวดลายเฉพาะท้องถิ่น เกิดความงามไม่เหมือนกับที่อื่น
กาแล อาจแผลงมาจากคำว่า "กะแหล้ง" ซึ่งแปลว่าไขว้กัน เหตุที่มีการนำไม้มาไขว้กันที่หน้าจั่วหลังคาก็เพราะเป็นความเชื่อสมัยก่อนเมื่อคราวที่พม่าเข้าปกครองล้านนา แต่เกรงว่าจะมีผู้ที่มีบุญญาธิการมาเกิดในแผ่นดินที่ตนปกครองและอาจกลับมาโค่นล้มอำนาจและชิงเมืองคืนได้ จึงให้คนเมือง (ชาวล้านนา) ติดกาแลนี้ไว้เพื่อทำลายบุญบารมีของเด็กที่เกิดใหม่ ถือว่าเป็นสิ่งอัปมงคล เนื่องจากกาแลนี้ประยุกต์มาจาก "ไม้กะแแหล้ง" หรือไม้กากบาท ที่ปักเอาไว้เหนือหลุมศพของเด็กเพื่อสะกดวิญญาณไม่ให้ออกมา อีกทั้งการติดกาแลบนหลังคาบ้านจะยึดถือว่าบ้านหลังนี้เป็นคนล้านนา สามารถเก็บส่วยหรือภาษีได้ เพราะคนสมัยก่อนยึดถือเรื่องศักดิ์ศรีของชาติพันธุ์ตนเองมาก แต่ถ้าบ้านไหนไม่มีกาแลติดก็เป็นคนพม่าหรือมีสามีเป็นทหารพม่า จึงจะได้รับยกเว้นการเก็บภาษี คนล้าานาบางคนยอมเสียศักดิ์ศรีไม่ติดกาแลเพื่อหวังว่าเมื่อตนเองมีสามีเป็นคนพม่าก็จะได้ร่ำรวยเงินทองและมีอำนาจวาสนา
ดังนั้น เมื่อศึกษาความเป็นมาของกาแลนั้น พบว่ามีมาจากหลายแหล่ง ดังนี้
1. ทำเพื่อป้องกันแร้งและกามาเกาะ (ส่วนตัวผมคิดว่ามันยิ่งจะเป็นที่ให้นกมาเกาะได้ง่ายขึ้นมากกว่าซะอีก)
2. พม่าต้องการกดคนล้านนาไม่ให้ทรยศจึงถือเอากาแลเป็นเครื่องรางกดไว้ ดังที่กล่าวข้างต้น
3. สืบเนื่องมากจากประเพณีฆ่ากระบือเพื่อบวงสรวงผีบรรพบุรุษ จึงมีการนำเขากระบือไปประดับไว้บนยอดหลังคา เป็นการโฆษณาถึงความร่ำรวยของเจ้าของบ้าน และในที่สุดกลายเป็นประเพณีการทำกาแลขึ้นแทนเขากระบือ
4. ทำให้การก่อสร้างสะดวก เป็นการยึดให้ไม้อยู่ด้วยกันอย่างมั่นคงแข็งแรง เป็นการสืบทอดมาจากหลังคาบ้านของชนเผ่าลัวะ
ที่มา :
https://thaiculturebuu.wordpress.com/tag/%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B9%81%E0%B8%A5/
https://www.bloggang.com/viewblog.php?id=noonrinz&date=04-06-2010&group=2&gblog=27
https://pantip.com/topic/37665731
ลองพิจาณาดูกันนะครับหากท่านคิดจะติดกาแลไว้บนบ้าน